ප්‍රධාන ධර්ම කරුණු එකිනෙකට සම්බන්ධ වන ආකාරය arrow flow, visual nodes සහ සරල bilingual explanations මඟින් ඉගෙනගැනීමට මෙම පිටුව සකසා ඇත. සිංහල අර්ථය සමඟ සම්පූර්ණ English explanation එකද සෑම ප්‍රධාන කොටසකම ඇත.
English: This simplified map connects the Four Noble Truths with the practice of the Noble Eightfold Path and the traditional training in virtue, concentration, and wisdom. It is a visual study aid, not a replacement for the detailed discourses.
ජාති, ජරා, මරණ, ශෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස ආදියත්, කෙටියෙන් උපාදානස්කන්ධ පසත් දුක්ඛ වශයෙන් දක්වයි.
English: Birth, aging, death and other forms of distress are dukkha; in brief, the five aggregates subject to clinging are dukkha.
නැවත භවයට ගෙන යන, රස විඳීම හා ඇලීම සමඟ පවතින කාමතණ්හා, භවතණ්හා, විභවතණ්හා යන තණ්හා.
English: The origin is craving that leads to renewed existence: craving for sensual pleasures, craving for existence, and craving for non-existence.
එම තණ්හාව ඉතිරි නොවන ලෙස විරාගයෙන් අත්හැරීම, මුදාහැරීම හා සම්පූර්ණ නිරෝධය.
English: Cessation is the fading, relinquishing, release, and complete ending of that very craving.
දුක්ඛ නිරෝධයට ගෙන යන අරිඅටඟිමග — සම්මාදිට්ඨි සිට සම්මාසමාධි දක්වා අංග අට.
English: The path leading to cessation is the Noble Eightfold Path, from right view through right concentration.
යථාභූතව දැකීම; කර්ම විපාක හා චතුරාර්ය සත්‍යය පිළිබඳ නිවැරදි දෘෂ්ටිය.
English: Understanding reality correctly, including karma and the Four Noble Truths.
නෙක්ඛම්ම, අව්‍යාපාද, අවිහිංසා අභිප්‍රායන්.
English: Intentions of renunciation, non-ill will, and non-harming.
මුසා, පිසුණා, ඵරුසා, සම්ඵප්‍රලාපයෙන් වැළකීම.
English: Refraining from false, divisive, harsh, and idle speech.
ප්‍රාණඝාත, අදින්නාදාන, කාමමිථ්‍යාචාරයෙන් වැළකීම.
English: Refraining from killing, stealing, and sexual misconduct.
අකුසලය පෝෂණය නොකරන යහපත් ජීවනෝපාය.
English: A livelihood practiced in a way that does not support harmful or unethical conduct.
අකුසල් නොඋපදවා, උපන් අකුසල් අත්හැර, කුසල් උපදවා, උපන් කුසල් වැඩීම.
English: Preventing and abandoning unwholesome states and developing and maintaining wholesome states.
කාය, වේදනා, චිත්ත, ධම්ම පිළිබඳ සතිපට්ඨාන ආකාරයෙන් සිහිය පිහිටුවීම.
English: Mindfulness established in the four foundations: body, feelings, mind, and phenomena.
සූත්‍ර විස්තරයේ ප්‍රධාන වශයෙන් ධ්‍යාන හතර සමඟ සම්බන්ධ සමාධි.
English: Right concentration, described in the discourses primarily in relation to the four jhānas.
සිංහල: පුද්ගල අත්දැකීම පංචස්කන්ධ ලෙස විග්‍රහ කර බැලිය හැක. ඒවාම ඇලීමකට යටත් වූ විට “උපාදානස්කන්ධ” ලෙස දක්වයි.
English: Experience is analysed into five aggregates. When these aggregates are objects of clinging, they are called the five aggregates subject to clinging. This distinction is explicitly made in SN 22.48.
සිංහල: මෙය “සියල්ලට එකම සරල හේතුවක්” කියන අදහසක් නොව, පටිච්චසමුප්පාදයේ අනුරූප කොන්දේසි-සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීමට භාවිත වන සම්ප්‍රදායික පටිපාටියකි.
English: This is not a claim that every event has one single simple cause. It is a conventional study representation of the conditional relations taught in dependent origination.
සිංහල: සතිපට්ඨානය යනු හුදෙක් “හොඳින් අවධානය දෙන්න” යන උපදෙසක් පමණක් නොව, නිශ්චිත ධර්ම විෂයන් මත සති සහ සම්පජඤ්ඤය වර්ධනය කරන පුහුණු පද්ධතියකි.
English: Satipaṭṭhāna is not merely a generic instruction to “pay attention”; it is a structured cultivation of mindfulness and clear comprehension based on specific objects of contemplation.
සිංහල: හුස්ම ස්පර්ශය පැහැදිලිව දැනෙන තැනක් සිහියේ මූලික කරගත හැක. English: A practitioner may establish attention where the breath is clearly felt; the sensation should not be forced.
සිංහල: දිගු නම් දිගු බවත්, කෙටි නම් කෙටි බවත් දැනගන්න. හුස්ම බලෙන් දිගු/කෙටි කිරීම මෙම visual එකේ අරමුණ නොවේ. English: Know a long breath as long and a short breath as short; do not strain to manufacture either one.
සිංහල: ආශ්වාසය හා ප්‍රශ්වාසය වෙන වෙනම ගණන් කර 1–10 දක්වා ගොස් නැවත ආරම්භ කළ හැකි ආකාරය මෙහි සරල visual aid එකක් ලෙස පෙන්වයි. English: The counter is only an optional concentration aid; it is not the essence of Ānāpānasati.
හුස්ම ස්පර්ශය පැහැදිලිව දැනෙන එක් ස්ථානයක් සිහියේ මූලික කරගන්න. Do not force the sensation.
සමාධියට උපකාර වන counting aid එකක් ලෙස ගණන් කළ හැක. මෙම visual එකේ ආශ්වාසය හා ප්‍රශ්වාසය වෙන වෙනම ගණන් කර 1–10 දක්වා ගොස් නැවත 1ට යයි. දියුණු එකඟතාව ඇති වූ පසු ගණන් කිරීම නවතා හුස්මට සිහිය පවත්වාගෙන යා හැක.
සිංහල: සිතේ වික්ෂේපය අඩු කර එකඟතාව හා සන්සුන් බව වර්ධනය කිරීම. ආනාපානසති වැනි ආරම්මණයක් සමඟ සිහිය පිහිටුවා, සිත නැවත නැවත ආරම්මණයට යොමු කරගත හැක.
English: Samatha develops calmness, steadiness, and collectedness of mind. A practitioner may establish mindfulness on a meditation object such as the breath and repeatedly return attention to that object.
සුවපහසු, ස්ථාවර, අවධානයට උපකාරී ආසනයක් තෝරන්න. / Choose a stable, comfortable posture that supports attention.
හුස්ම වැනි සුදුසු ආරම්මණයක් තබාගන්න. / Establish a suitable object such as the breath.
සිත විසිරුණු විට දැනගෙන, කෝප නොවී ආරම්මණයට නැවත යොමු කරන්න. / Notice distraction and gently return without irritation.
අඛණ්ඩ අවධානයෙන් සන්සුන් හා එකඟ සිතක් වර්ධනය කරන්න. / Develop calm and collected attention through continuity.
සිංහල: දේවල් ඇතිවන, වෙනස්වන හා නිරෝධවන ආකාරය යථාභූතව නිරීක්ෂණය කර අනිච්ච, දුක්ඛ, අනත්ත හා උපාදානයේ ස්වභාවය පිළිබඳ ප්‍රඥාව වර්ධනය කිරීම.
English: Vipassanā develops insight by observing phenomena according to their arising, changing, and ceasing, supporting wisdom concerning impermanence, unsatisfactoriness, not-self, and clinging.
සිදුවන දේ පැහැදිලිව දැනගන්න. / Know what is occurring clearly and directly.
අත්දැකීමක් ඇතිවන ආකාරය නිරීක්ෂණය කරන්න. / Observe how an experience arises.
එය වෙනස් වී නැතිවන ආකාරය දකින්න. / Observe its changing and passing away.
ඇලීම වෙනුවට අනිච්ච-දුක්ඛ-අනත්ත ලෙස දැකීමට ප්‍රඥාව වර්ධනය කරන්න. / Develop wisdom by seeing without clinging.
සිංහල: චරිතය හා ක්‍රියාව පිරිසිදු කරමින්, සිත සංයම කරමින්, යථාභූත දැනුම හා දැක්ම වර්ධනය කිරීම.
English: The training in ethical conduct, concentration, and wisdom develops the practitioner from responsible conduct to collectedness and clear understanding.
සිංහල: ලෝභයට විරුද්ධ අලෝභය, ද්වේෂයට විරුද්ධ අදෝසය, මෝහයට විරුද්ධ අමෝහය කුසල මූල ලෙස දක්වයි.
English: Non-greed, non-hatred, and non-delusion are wholesome roots opposed to greed, hatred, and delusion.
සිංහල: ලෝභ, දෝස සහ මෝහ අකුසල ක්‍රියා හා චිත්ත තත්ත්වයන්ට පදනම් වන මූලික අකුසල මූල තුනයි.
English: Greed, hatred/aversion, and delusion are the three unwholesome roots underlying unwholesome mental states and actions.
සිංහල: සප්ත බොජ්ඣංග ධර්මයන් awakening factors ලෙස දක්වයි; මෙහි අනුපිළිවෙල සරල දෘශ්‍ය රූපයකි, සෑම අවස්ථාවකම නියත යාන්ත්‍රික පියවරක් ලෙස නොගත යුතුය.
English: The seven awakening factors are mindfulness, investigation of phenomena, energy, rapture, tranquillity, concentration, and equanimity. The diagram is a study aid rather than a claim of a rigid mechanical sequence in every experience.
| # | සිංහල | English |
|---|---|---|
| 1 | ප්‍රාණඝාතයෙන් වැළකීම. | Training to refrain from taking life. |
| 2 | අදින්නාදානයෙන් වැළකීම. | Training to refrain from taking what is not given. |
| 3 | කාමමිථ්‍යාචාරයෙන් වැළකීම. | Training to refrain from sexual misconduct. |
| 4 | මුසාවාදයෙන් වැළකීම. | Training to refrain from false speech. |
| 5 | ප්‍රමාදයට හේතු වන මත්පැන් හා මත්ද්‍රව්‍යවලින් වැළකීම. | Training to refrain from intoxicants that cause heedlessness. |
සිංහල: “සිල් රැකීම” මෙහි දක්වන්නේ training commitments ලෙසයි; ඉලක්කය සමාජයට හා සිතට අකුසලයට හේතු වන ක්‍රියා අඩු කරගැනීමයි.
English: The precepts are voluntary training commitments intended to restrain harmful conduct and support mindfulness, blamelessness, and the development of the path.
සිංහල: ධර්ම සාහිත්‍යයේ භවය විමසන විට කාම, රූප සහ අරූප යන පුළුල් කාණ්ඩ තුනක් සඳහන් වේ. මෙය ත්‍රිලක්ෂණයෙන් වෙනස් සංකල්පයකි.
English: In Theravāda cosmological classification, existence is broadly discussed as sensual, form, and formless existence. This is a different concept from the Three Characteristics.
සිංහල: ධර්මය කියවා දැනගැනීම පමණක් නොව, මාර්ගය පුහුණු කරමින් යථාභූත දර්ශනය වර්ධනය කිරීම තෙරවාද ප්‍රායෝගික මාර්ගයේ මූලික අංගයකි.
English: In the Theravāda path, learning the teachings is joined with practice and the cultivation of insight; the aim described by the Noble Truths is liberation from suffering.